Archief

Introductie

Het Zuid-Afrikahuis huisvest een rijke collectie archieven en kaartmateriaal. De archieven vormen een belangrijke bron voor onderzoek naar de relatie tussen Nederland en Zuidelijk Afrika vanaf 1880 tot het heden. Het accent ligt op de periode 1880-1920, een periode waarin de contacten het meest intensief waren. Vanaf 1923 zijn de archieven van deze periode, evenals nieuw verworven archiefmateriaal, verzameld in het pand van het Zuid-Afrikahuis op de Keizersgracht 141 te Amsterdam. In 2014 en 2015 heeft het Zuid-Afrikahuis een grootscheepse renovatie ondergaan waarbij de collectie archieven eveneens ‘gerenoveerd’ is: de archieven zijn intensief bewerkt en worden sindsdien bewaard in een geklimatiseerd depot.

 

De collectie archieven is toegankelijk en doorzoekbaar via collecties.zuidafrikahuis.nl 

Voor meer informatie of ondersteuning bij het archiefonderzoek: archief [at] zuidafrikahuis [dot] nl 

 

De archieven

De collectie archieven zijn grofweg onder te verdelen in archieven van langlopende organisaties uit diverse periodes, van kortlopende organisaties uit de tijd van de Zuid-Afrikaanse Oorlogen (1880-1881; 1899-1902) en later, en archieven van individuele personen.

 

Archieven van langlopende organisaties gericht op algemene betrekkingen

De archieven met de grootste omvang betreffen de archieven van twee langlopende organisaties die opgericht zijn in 1881 en in 1909, en zich ten doel stelden om de relaties tussen Nederland en de Zuid-Afrikaanse Republiek (ZAR), en later de Unie van Zuid-Afrika, te onderhouden. De organisaties verschilden onderling in hun doelstellingen, maar deelden de interesse in het bevorderen van de culturele en economische uitwisseling tussen beide landen. In de twintigste eeuw werden enkele nieuwe organisaties opgericht die eveneens streefden naar het onderhouden van de relaties.

·        Nederlands-Zuid-Afrikaanse Vereniging (1881-2016)

o   Diverse afdelingen in Nederland en Zuid-Afrika (1896-1978)

o   Maandblad Zuid-Afrika (1923-2009)

o   Jongerenproject (1974-2001)

·        Vereeniging Zuid-Afrikaansche Stichting Moederland (1909-1994)/Stichting ZASM (1994-2016)

·        Commissie van Advies en Coordinatie van de betrekkingen tussen Nederland en Zuid-Afrika (1948-1977)

 

Archieven van langlopende organisaties gericht op wetenschappelijke uitwisseling

In de twintigste eeuw zijn enkele nieuwe organisaties opgericht die zich op verschillende wijze bezig hielden met de banden tussen Nederland en de Unie van Zuid-Afrika, en later de Republiek van Zuid-Afrika.

·        Stichting Studiefonds voor Zuid-Afrikaanse Studenten (1888-heden): ondersteuning van de studie van Zuid-Afrikaanse studenten in Nederland.

·        Herman Coster Fonds (1901-1934): ondersteuning van de studie van Zuid-Afrikaanse studenten aan de Rijksuniversiteit Leiden.

·        Stichting tot Bevordering van de Studie van Taal, Letterkunde, Cultuur en Geschiedenis van Zuid-Afrika (1932-2015): wetenschappelijke bibliotheek en leeszaal (ook wel Suid-Afrikaanse Instituut).

 

Archieven van ondernemingen of organisaties gericht op handelsbetrekkingen

·        Maatschappij tot bevordering der handelsbetrekkingen tussen Nederland en Zuid-Afrika (1882-1901)

·        Zuid-Afrikaansche Handel-maatschappij (1881-1896)

·        Nederlandsch-Zuid-Afrikaansche Spoorwegmaatschappij (1884-1909)

o   Ondersteuningsfonds voor oud-ZASM personeel woonachtig in Nederland (1909-1970)

·        Financieele Maatschappij voor Zuid-Afrika (1896-1912)

·        Commissie voor den Nederlandsch-Zuid-Afrikaanschen Handel (1908-1941)

·        N.V. Harlingen (1913-1932)

 

Archieven van organisaties gericht op bevordering Nederlandse taal en geschiedenis in Zuid-Afrika

·        Fonds voor het Hollands Onderwijs in Zuid-Afrika (1883-1976)

·        Taalfonds (1895-1901)

·        Christelijk Nationaal Onderwijs (1902-?)

·        Stichting Nederlands Cultuur-Historisch Instituut (1930-1969)

 

Archieven van organisaties gericht op emigratie naar Zuid-Afrika

·        Bureau voor Informatie en de Commissie voor Emigratie van de NZAV (1882-1905)

·        Fonds voor het Hollands Onderwijs in Zuid-Afrika (1883-1976)

·        Nederlandsche Emigratiemaatschappij voor Transvaal en Oranje-Vrijstaat (1899-1900)

·        Kolonisatie Vereeniging (1900-1924)

·        Voorschotbank voor Zuid-Afrika (1896-1911)

·        Vereniging Zuid-Afrikaanse Voorschotkas (1903-1993)

·        Stichting Simmelink Fonds (1934-1992)

·        Nederlandsche Vereeniging Landverhuizing (1914-1930)

·        Stichting Landverhuizing Nederland (1931-1953)

·        Raad voor de Emigratie (1953-1966)

·        Nederlandse Emigratiedienst (1956-1971)

·        Nederlands Emigratiefonds (1961-1981)

·        Emigratiebestuur (1967-1981)

 

Archieven van organisaties opgericht rondom de Zuid-Afrikaanse Oorlogen (1880-1881, 1898-1902)

·        Hoofdcomité ter behartiging van de belangen der Transvaalsche Boeren (1880-1884)

·        Taalfonds (1895-1901)

·        Perskantoor van het Algemeen Nederlandsch Verbond (1898-1911)

·        Christelijk Nationaal Boeren Comite (1901-1910); zie het archief van H.J. Emous (1897-1932)

·        Oorlogsfonds van de NZAV (1899-1912)

·        Nederlands Bijstandsfonds voor Zuid-Afrika (1900-1902)

·        Vereenigde comites voor de noodlijdenden ten gevolge vna den Zuid-Afrikaanschen oorlog (1901-1903)

·        Generale Boerenhulpfonds (1902)

 

Archieven van overige organisaties

·        Suid-Afrikaanse Studente Vereniging in Amsterdam (1909-1940)

·        Stichting Paul Kruger Gedenkteken (1953-1982)

·        Reference Centre on Education and Religion in South Africa (1986-1993)

·        Multipodium (2005-2008)

 

Archieven van personen gelieerd aan langlopende organisaties 

·        P.J. Harting (1880-1885); NZAV

·        A.S. van Reesema (1881-1926); NZASM

·        M.E.H. Breuning (1892-1931); NZASM

·        N. Mansvelt (1895-1933); ZAV; NZAV

·        H.J. Emous (1897-1932); FHO

·        J.W. Pont (1899-1946):; NZAV

·        A.J. da Costa (1911-1940); FHO

·        J. Visscher (1915-1920); ANV

·        P.J. van Winter (1930-1985); NZAV

·        E.J.M. Conradie (1931-1939); SAI

·        D. Bax en M.A. Bax-Botha (1936-1976)

·        J. Keuning (1946-1963); NZAV

·        G.J. Schutte (1976-2002); NZAV; ZAV; SAI

 

Archieven van overige personen 

·        G. Beelaerts van Blokland (1805-1816)

·        J.H. Zeno Koch (1880-1915)

·        P. Templeman van der Hoeven (1881)

·        J.W. Gunning (1882-1884)

·        G.J.Th. Beelaerts van Blokland (1885-1899)

·        T.G. Hoogenhuyze (1889-1909)

·        G.A.A. Middelberg (1896-1915)

·        H. Muller (1896-1903)

·        G. Mulder (1896-1902)

·        H. Koppen (1897-1909)

·        C. Rasch (1897-1900)

·        C. Beelaerts van Blokland (1898-1945)

·        F. Oudschans Dentz (1898-1952)

·        F. Beelaerts van Blokland (1899-1940)

·        H. Burger (1899-1902)

·        H. Simons de Ruijter (1899-1902)

·        A.G.A. van Eelde (1899-1909)

·        P.M. Schelling (z.j.)

·        J. Stom (1900-1902)

·        E.C. Godee Molsbergen 1904-1910

·        E. Middelberg (1922-1948)

·        F. Veldman (1928-1931)

·        M. Bokhorst (1929-1938)

·        L. Middelberg (1936-1947)

·        J. Braamse (1940-1988)

·        W. Drees (1952-1954)

·        P. Korthuys (1954-1977)

·        H. Ester (1973-2001)

 

Losse historische stukken van diverse personen

Naast archieven zijn er ook vele losse stukken verzameld in de loop der tijd die het predicaat archief niet verdienen, maar vanwege hun historische waarde de moeite van het verzamelen waard zijn geweest: de collectie ‘diversen’. Men denke hierbij aan prentbriefkaarten, spotprenten, schoolopstellen, handtekeningen en jaarverslagen. Aangezien van deze ‘diversen’ vaak nog verrassend veel informatie is af te leiden over de historische context, zijn ze in de catalogus op archief-titelniveau beschreven opdat een beschrijving van de archiefvormer en/of de historische context van het object mogelijk was.

 

Ø  Catalogus: toegangen 113-180.

 

De catalogus

De catalogus biedt een digitale toegang op de inventarissen van de diverse archieven bewaard in het Zuid-Afrikahuis. Elk archief heeft een eigen toegangsnummer (bijv. 001, of 102) en daarbinnen een serie inventarisnummers (bijv. 1, 2, 3).

 

De aanvraag

Men kan via de web-catalogus een archiefstuk aanvragen en deze vervolgens in de studiezaal van het Zuid-Afrikahuis inzien. Aanvragen kan nadat u een account heeft aangemaakt.

 

Account aanmaken: ga in het menu naar ‘Inloggen’ en ga vervolgens naar de link ‘registreren’. Vervolgens ziet u een registratiescherm waarin u een gebruikersnaam (bijvoorbeeld uw eigen naam), een wachtwoord en een mailadres invult. Klik vervolgens op ‘registreren’ en uw registratie is verwerkt. NB onthoud u goed de gebruikersnaam, inclusief spaties e.d.!

 

Nu kunt u inloggen: ga naar ‘inloggen’ en vul uw gebruikersnaam en wachtwoord in.

 

Als u vervolgens zoekt in de catalogus, een resultaatweergave krijgt en een specifiek inventarisnummer wilt aanvragen:

 

- klik op het icoontje ‘aanvragen’ (rechtsonder het huisje)

- vul de datum in wanneer u het inventarisnummer wilt inzien en klik op aanvragen

- ga naar ‘winkelwagen’ (menu): u ziet een overzicht van de door u aan te vragen stukken. Klik op ‘aanvraag afronden’ (rechtsonder in het scherm en de aanvragen worden definitief verwerkt

- openingstijden: dinsdag t/m vrijdag van 10 tot 16 uur
  Archiefaanvragen minimaal 1 werkdag tevoren indienen

 

Restricties

Niet alle inventarisnummers in de catalogus zijn ter inzage: vanwege de Wet Bescherming Persoonsgegevens zijn recente archiefstukken in principe niet beschikbaar. Een vuistregel is hierbij een termijn van 60 jaar. Voor wetenschappelijk, journalistiek of persoonlijk (familie) onderzoek kan een uitzondering worden gemaakt. Hiertoe kan men een speciaal verzoek indienen bij het Zuid-Afrikahuis, het formulier daartoe is hier te downloaden.

 

Bruiklenen

Archiefstukken uit het Zuid-Afrikahuis kunnen niet geleend worden. Een uitzondering hierop vormt lenen t.b.v. tentoonstellingen, publicaties of andere evenementen. Voor het indienen van een speciaal verzoek tot bruikleen kan men hier het formulier downloaden.

Zuid-Afrikahuis    Keizersgracht 141-C    1015 CK Amsterdam Nederland    tel: +31-20-6249318    fax: +31-20-6382596