Geschiedenis Leerstoel

De Amsterdamse leerstoel Zuid-Afrikaanse letterkunde is in 1932 door de Stichting tot bevordering van de studie van taal, letterkunde, cultuur en geschiedenis van Zuid-Afrika ingesteld aan de Gemeentelijke Universiteit van Amsterdam.

Van Besselaar tot Van der Waal

De instelling van de leerstoel aan de Gemeentelijke Universiteit van Amsterdam was een erkenning door de Nederlandse wetenschappelijk wereld dat de Afrikaanse taal uit het Nederlands ontwikkeld was tot een eigen taal, een 'zelfstandige loot aan de Germaanse taalboom'. Op 9 oktober 1933 hield prof. dr. Gerrit Besselaar (1874-1947) zijn inaugurele rede als ‘bijzonder hoogleraar Zuid-Afrikaanse taal-, letterkunde en geschiedenis’. Na Besselaar was de leerstoel van het eind van de jaren '30 tot en met eind jaren '40 onbezet tot de aanstelling van N.P. van Wyk Louw (1950-1958) als ‘buitengewone' hoogleraar en H. van der Merwe Scholtz (1959-1962) als ‘gewone’ hoogleraar. Als gevolg van politieke druk en academische boycot-acties werd de leerstoel in de jaren '70 echter weer opgeheven. Meerdere Zuid-Afrikaanse academici zoals Roy H. Pheiffer, Johan Uys en Truida Lijphart-Bezuidenhout, maar ook dr. Hans Ester uit Nijmegen, hebben vervolgens collegereeksen Zuid-Afrikaanse letterkunde verzorgd om de belangstelling hiervoor onder studenten levendig te houden.

Ná de democratische omwenteling in Zuid-Afrika is de tijd rijp geacht voor de herinstelling van de leerstoel. In juni 1999 is een conceptvoorstel ingediend bij de Faculteit Geesteswetenschappen van de Universiteit van Amsterdam (UvA) door het toenmalige Suid-Afrikaanse Instituut en de Stichting ZASM, en een jaar later heeft het College van Bestuur van de UvA toestemming gegeven voor de instelling van ‘n ‘bijzondere’ leerstoel. In september 2001 werd Ena Jansen (1951) benoemd, in april 2002 is zij met haar eerste collegereeks begonnen en op 11 april 2003 heeft ze haar inaugurele rede gehouden. Op 17 juni 2016 hield zij haar afscheidslezing "Van Thandi de nanny tot Thandi de madam" in de aula van de UvA en in september 2016 ging zij met emeritaat. Ena Jansen is in 2017 opgevolgd door de huidige leerstoelhouder Margriet van der Waal.

Overzicht leerstoelhouders

  • Prof. dr. G. Besselaar (1933-1938)
  • Prof. N. P. van Wyk Louw (1950-1958)
  • Prof. dr. H. van der Merwe Scholtz (1959-1962)
  • Prof. dr. Ena Jansen (2002-2016)
  • Prof. dr. Margriet van der Waal (2017-heden)

Foto: Prof. dr. N. P. van Wyk Louw