30 november 2021In de jaren 1880 stond Afrika centraal in de belangstelling van Europa. Er werden ontdekkings- en zendingsreizen gemaakt, handelsposten en koloniale besturen ontwikkeld. Op een congres in Berlijn in 1885 verdeelden de Grote Mogendheden het continent in invloedssferen en gunden die aan elkaar. De komst van eerst diamant- en dan goudmijnen deed een stroom van internationale gelukzoekers en anderen de jonge Boerenrepublieken binnenkomen. Onder hen Henry Ferdinand Gros, die in 1842 geboren was in Zwitserland in een dorpje onder Genève en daar opgeleid tot boekhouder, en in Engeland opgeleid tot fotograaf.
Electric-light view of the Cathedral Cave, Wonderfontein [1888]. Foto H.F. Gros, Pictorial Description of the Transvaal; foto 482
Hij arriveerde in 1869 uit Engeland in Kaapstad. In verschillende dorpen, Burgersdorp, Bloemfontein en Kimberley, beoefende hij in compagnonschap met een aantal vakgenoten zijn beroep uit. In 1873 vestigde hij zich in het verre Transvaalse goudzoekersoord van Lijdenburg, Pelgrims Rest. In 1875 had hij de gegadigden zo ongeveer voor de lens gezien en trok hij naar Pretoria, alwaar hij een huis huurde en de eerste fotostudio van Pretoria opende. Hij trouwde er met Elizabeth Farrren in 1875. Hij deed het goed, en de bezetting van Pretoria in 1879-80 gaf extra klanten en geld – mettertijd bezat hij geld genoeg om in 1883 naar terug Genève te gaan, ook al was zijn gezondheid de eerste reden. Na een ruimte tijd kwam hij terug en maakte lange werkreizen door de Transvaal, resulterend in albums vol foto’s: Pictoresque Aspects of the Transvaal (1888) en Pictorial Description of the Transvaal (1889). In 1890 verkocht hij de studio en zijn negatieven (die niet zelden onder de namen van A.W. Baker en Barnett verkocht werden). Vanaf 1892 woonde hij permanent in Genève, in Villa Pretoria, en hij overleed in 1892.
13b Hercules’ Club, a natural rock in Magalies country (1888). H.F. Gros, Pictoral Description of the Transvaal; foto 566.
Arkone’s Kraal, Magalies Country [1888]. Foto H.F. Gros, Pictorial Description of the Transvaal; foto 588
De eerste foto’s in Transvaal zullen dateren van de jaren 1850. Veel waren het niet, voordat Gros in 1875 in Pretoria kwam. Gebouwen en landschappen waren het gemakkelijkst te fotograferen – mensen was lastiger, zij moesten voor zijn lens zitten, doodstil, minstens één à twee minuten lang. Het was ook niet gratis. In de late jaren ’80 liet Gros de studio in Pretoria verzorgen door personeel, zelf ging hij rondreizen om her en der te fotograferen. De bundels die hij in die tijd samenstelde hadden een duidelijk commercieel karakter: zijn foto’s zouden als ansichtkaart (ook in Europa) kopers moeten vinden: wilde natuurschoon bijvoorbeeld, en (wat toen heette) ‘wilde’ mensen – die goed geordend woonden en leefden, zoals de foto’s van Gros aangeven. Al zijn we niet heel zeker dat alle betrokken foto’s door hem persoonlijk zijn geschoten (hij kochten ook negatieven van anderen), ze hadden de kwaliteit en aantrekkelijkheid die hij mooi vond.
