Beste lezers,

Het Zuid-Afrikahuis ging op 26 augustus weer open na een periode van vier weken zomersluiting. Maar we hebben tijdens het zomerreces niet stilgezeten.

‘67 Blankets’

Allereerst is er driftig gehaakt en gebreid in het kader van de Zuid-Afrikaanse campagne ‘67 Blankets’. Zoals we in de vorige Berichten uit het Huis al schreven is het een traditie om op de geboortedag van Nelson Mandela – 18 juli – 67 minuten van je tijd te besteden ten bate van een goed doel.

Onze oproep heeft succes gehad. Met hulp van staf, Vrienden en geïnteresseerden van het Huis hebben we een deken gemaakt die inmiddels zijn weg naar Zuid-Afrika gevonden heeft.

Onze collega Reinier de Lang heeft de deken persoonlijk overhandigd aan de Philisa Abafazi Bethu Foundation, die zich in Kaapstad voor vrouwen en families inzet.

De Zuid-Afrikahuis Scriptieprijs 2024

Daarnaast heeft de jury van de tweejaarlijkse Scriptieprijs van het Huis zich tijdens de zomer gebogen over de inzendingen van dit jaar. Het was wederom een mooie verzameling masterscripties van de hand van studenten uit Nederland en Zuid-Afrika. De jury is eruit en heeft een shortlist opgesteld van drie kandidaten. Op dinsdag 15 oktober wordt op de Keizersgracht 141-C bekendgemaakt wie de winnaar is. U kunt er bij zijn! Kijk hier voor meer informatie

Mensentuinen

Met hun voorstelling ‘De Waarheidscommissie Nederland’ stelt het Belgische theatergezelschap Action Zoo Humain de tentoongestelde mens centraal in mensentuinen, de tegenhanger van dierentuinen of zoos. Vanaf eind achttiende tot ver in de twintigste eeuw werden mensen van over de hele wereld naar Europa gehaald om als dieren in een dierentuin bekeken te worden ter lering ende vermaak van witte mensen. Witte mensen bezochten in groten getale de (wereld)tentoonstellingen en expo’s in steden als Londen, Parijs, Brussel, Rotterdam en Amsterdam.

Zo werden Surinamers, Indonesiërs, Filippijnen, Inuit, Senegalezen, Congolezen en andere Afrikanen, Amerikanen en Aziaten op de expoterreinen in nagebouwde, veelal omheinde (als in kooien) dorpen te kijk gezet, schaamteloos aangegaapt en vernederd. Het gaf witte Europeanen een bevestiging van hun vermeende raciale superioriteit om de opzettelijk primitief en bestiaal neergezette gekleurde mensen in hun ‘natuurlijke’, ontmenselijkte omgeving – aan het werk – te zien. Het was een bewuste keuze in de op volle toeren draaiende koloniale propagandamachine.

Action Zoo Humain heeft deze mensentuinen als uitgangspunt genomen om de huidige doorwerking en verwerking van stereotypen, raciale superioriteit en racisme in Nederland voor het voetlicht te brengen. Met het voorbeeld van de Zuid-Afrikaanse Waarheids- en Verzoeningscommissie voor ogen spreken getuigen zich uit over dat verleden in het theaterstuk ‘De Waarheidscommissie Nederland’. In de voorstelling die ik bijwoonde stond deze onder voorzitterschap van predikante, schrijfster en activiste Mpho Tutu van Furth, dochter van de eind 2021 overleden aartsbisschop en mensenrechtenactivist Desmond Tutu. Zij wisselt het voorzitterschap af met Kathleen Ferrier.

De driekoppige commissie, met een Indonesische, Molukse en Nederlandse achtergrond, hoort getuigenissen van nazaten van tentoongestelde mensen uit Afrika, Suriname en Indonesië en pareert interventies uit het publiek. Deze worden niet alleen in woord geuit, maar ook in muziek, zang en dans. Het leed, de vernedering en ontmenselijking van de bekendste te kijk gezette mens, de Zuid-Afrikaanse Saartjie Baartman (1789-1815), worden treffend verbeeld door danseres Chantal Loïal. Haar gekweldheid maakt langzaam plaats voor het hernemen van haar autonomie over zichzelf, haar lichaam en haar leven.

Acteur, schrijver, onderzoeker, docent, theatermaker en oprichter van Action Zoo Humain Chokri Ben Chikha (Oostende 1969) maakte en regisseerde ‘De Waarheidscommissie Nederland’. Hij zet de toeschouwers tot verder nadenken aan, tot kritische reflectie op waar ze zelf in het verhaal van de verhoudingen tussen wit en zwart, superieur en inferieur, kolonisator en gekoloniseerde, slavenhaler en tot slaafgemaakten staan.

Met de inzet van acteur Fouad Mourigh wordt het idee van een waarheidscommissie echter onderuitgehaald. De in Barendrecht uit Marokkaanse ouders geboren Mourigh legt de vinger op de zere plek als hij aan het eind geëmotioneerd uitroept niet langer te willen meewerken, de hele opzet een koloniale farce noemt en de zaal uit beent.

Kijk hier voor meer achtergrondinformatie over de voorstelling, de makers en de spelers. Ik was er bij op zondag 15 september jl. in de Waalse Kerk te Amsterdam op de laatste dag van het Nederlands Theaterfestival 2024. Hopelijk komen er nog meer speelmomenten. ‘De Waarheidscommissie Nederland’ is namelijk meer dan de moeite waard.

Het Team Zuid-Afrikahuis wenst u wederom veel leesplezier!