29 juni 2021Het poëziedebuut van Veronique Jephtas, Soe rond ommie bos, is ingeslagen als een bom, en niet zonder reden. Qua stijl en thematiek doet het sterk denken aan het veelgeprezen debuut van Ronelda Kamfer, Noudat slapende honde, dat nu alweer 13 jaar geleden werd gepubliceerd.
Nog voordat men het boek openslaat, trekt de cover van deze bundel de aandacht. Waar ik persoonlijk het omslagdesign van Zuid-Afrikaanse uitgevers zelden interessant en vaak wat ouderwets vind, past deze beeldtaal naadloos in die van de jonge internationale feministische beweging. Denk hiervoor aan het vele gebruik van simplistische tekeningen van diverse lichamen of de esthetiek van videoclips als ‘PYNK’ van Janelle Monaé. Fijn voor de herkenbaarheid dat die aansluiting met deze bundel nu ook visueel wordt gezocht.
Maar aangezien ons altijd wordt gezegd een boek vooral niet te beoordelen aan de hand van de kaft, zullen we snel verder gaan met de inhoud. De openingsquote van James Baldwin over de male gaze toont al dat feminisme inderdaad een belangrijk thema zal zijn. Verder is de bundel opgedeeld in drie delen, en vooral het eerste deel heeft een heel ander perspectief dan de latere delen. Simpele gedichten over een jeugd voeren de boventoon, met een kinderlijke toon en een ritme wat aan springtouwliedjes doet denken. Deze toon van kinderlijke onschuld contrasteert met de toch heftige thema’s die er soms in besproken worden: de gesegregeerde Zuid-Afrikaanse samenleving, (de dreiging van) seksueel geweld, criminaliteit, uitzichtloosheid. Deze toon wordt soms doorbroken door wat cynisme, zoals het feit dat de vader van de ik-figuur consequent ‘my sperm donor’ wordt genoemd (ondanks dat duidelijk wordt gemaakt dat dat niet aansluit bij de situatie).
Net wanneer de lezer begint te vrezen dat deze stijl de hele bundel volgehouden zal worden (de toon past prima bij de gedichten, maar na een tijdje ken je het ook wel), beginnen de volgende twee delen. Hier spreekt een volwassen ik, die op dezelfde samenleving en dezelfde problemen reflecteert, maar met een blik waar veel meer maatschappelijk besef uit spreekt. Het feminisme wat ons al aangekondigd was, ontplooit zich hier, met de nadruk op de intersectionele variant: de feministische stroming waarbij ook andere vormen van onderdrukking zoals racisme meegenomen worden. Vooral het laatste deel van de bundel is heel direct in het aankaarten van maatschappelijke problemen, zoals in ‘ôs wil oek’. In dit gedicht gebruikt Jephtas de klassieke vorm van een sonnet voor een vlijmscherp pleidooi dat witte Zuid-Afrikaners zich beter bewust moeten zijn van hun positie (en dat ze geen rozijnen in aardappelsalade zouden moeten doen).Soe rond ommie bos is in het Kaaps Afrikaans geschreven. Dit is voor de Nederlandse lezer in het begin even wat lastiger dan Standaard Afrikaans maar de gouden tip blijft om het even hardop te lezen: dan worden veel frases vaak al een stuk duidelijker. Door de directe stijl is het overgrote deel van de bundel zeer toegankelijk. Jephtas gebruikt af en toe wel wat grove bewoordingen die misschien niet alle lezers aan zullen spreken, maar die wel passen bij de urgentie die uit de gedichten spreekt. Met Soe rond ommie bos heeft Jephtas een ijzersterk debuut geschreven en haar positionering in het maatschappelijk debat schept hoge verwachtingen voor volgend werk.
Veronique Jephtas, Soe rond ommie bos, Afrikaans. Protea Boekhuis, 2021. ISBN: 9781485312246, R 200.
